ენდომეტრიოზი და მისი სიმპტომები - მიზეზები, დიაგნოსტიკა და მკურნალობა

ენდომეტრიოზი არის ქრონიკული დაავადება, რომლის დროსაც საშვილოსნოს შიდა გარსის, ენდომეტრიუმის, მსგავსი ქსოვილი საშვილოსნოს გარეთ ვითარდება. ის ყველაზე ხშირად გვხვდება საკვერცხეებზე, მენჯის ღრუში და საშვილოსნოს კედელში. დაავადებას ხშირად ახლავს ძლიერი მენსტრუალური ტკივილი და მენჯის ქრონიკული ტკივილი. ზოგ შემთხვევაში შესაძლებელია პაციენტს დაორსულება გაუჭირდეს. 

ის, რაც უნდა იცოდეთ: 

• ძლიერი ტკივილი მენსტრუაციის დროს ნორმად არ უნდა ჩაითვალოს;
• ენდომეტრიოზის დიაგნოზი ზოგჯერ წლების შემდეგ ისმება, რადგან სიმპტომებს ჩვეულებრივ მენსტრუალურ ტკივილს მიაწერენ;
• ენდომეტრიოზი ნაყოფიერებაზე შეიძლება მოქმედებდეს, თუმცა მისი არსებობა ორსულობას არ გამორიცხავს;
• დაავადება ქრონიკულია. მკურნალობის მთავარი მიზანია ტკივილის კონტროლი, ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესება და ნაყოფიერების შენარჩუნება.

 

რა არის ენდომეტრიოზი და რას ნიშნავს ეს დიაგნოზი?

მენსტრუალური ციკლის განმავლობაში საშვილოსნოს შიდა გარსი, ანუ ენდომეტრიუმი, ჰორმონების გავლენით იცვლება და შესაძლო ორსულობისთვის ემზადება. თუ ორსულობა არ დადგა, ენდომეტრიუმის ზედა, ფუნქციური შრე იშლება და მენსტრუალური სისხლდენის სახით ორგანიზმიდან გამოიყოფა.

რას ნიშნავს ენდომეტრიოზი? ეს არის ქრონიკული დაავადება, რომლის დროსაც ენდომეტრიუმის მსგავსი ქსოვილი საშვილოსნოს გარეთ ვითარდება. ის შეიძლება გვხვდებოდეს საკვერცხეებზე, საშვილოსნოს მილების მიდამოში, მენჯის ღრუში და სხვა ახლომდებარე უბნებზე.

ენდომეტრიოზის კერები მენსტრუალური ციკლის ჰორმონულ ცვლილებებზე რეაგირებს. ამ დროს შეიძლება განვითარდეს განმეორებითი სისხლდენა კერების შიგნით, ანთებითი რეაქცია და დროთა განმავლობაში ნაწიბუროვანი ქსოვილი და შეხორცებები. სწორედ ეს პროცესები შეიძლება იწვევდეს ტკივილს და სხვა სიმპტომებს. ზოგჯერ ტკივილი მხოლოდ მენსტრუაციის დროს ჩნდება. ზოგ შემთხვევაში კი მენჯის ტკივილი ციკლის სხვა დღეებშიც გრძელდება.

ენდომეტრიოზი საკმაოდ გავრცელებული დაავადებაა. მიუხედავად ამისა, დიაგნოზის დასმას ხშირად დიდი დრო სჭირდება. ამის ერთ-ერთი მიზეზი ის არის, რომ ძლიერი მენსტრუალური ტკივილი ზოგჯერ ნორმალურ მოვლენად მიიჩნევა და პაციენტები ექიმთან მისვლას აყოვნებენ. 

 

ენდომეტრიოზი და მისი სიმპტომები - ძირითადი ნიშნები

ენდომეტრიოზის სიმპტომები ყველა პაციენტში ერთნაირად არ ვლინება. ყველაზე ხშირი ჩივილი ძლიერი მენსტრუალური ტკივილია. ტკივილი ზოგჯერ იმდენად ძლიერია, რომ ყოველდღიურობაში ხელს გვიშლის. 

ენდომეტრიოზის ნიშნები შეიძლება იყოს:

• მტკივნეული მენსტრუაცია;
• მენჯის ქრონიკული ტკივილი;
• ტკივილი სქესობრივი კავშირის დროს ან მის შემდეგ;
• ტკივილი დეფეკაციისას, განსაკუთრებით მენსტრუაციის პერიოდში;
• ტკივილი შარდვისას;
• უხვი მენსტრუალური გამონადენი;
• მუცლის შებერილობა;
• დაღლილობის შეგრძნება;
• ნაწლავური ჩივილები, რომლებიც განსაკუთრებით ციკლის პერიოდში ძლიერდება;
• დაორსულების გაძნელება.

ზოგჯერ ენდომეტრიოზის ერთადერთი სიმპტომი დაორსულების გაძნელება შეიძლება იყოს. ამიტომ დაავადებაზე მხოლოდ ტკივილის არსებობისას არ უნდა იფიქროთ.

 

ძლიერი ტკივილი ციკლის დროს ნორმა არ არის

მენსტრუაციის დროს დისკომფორტი შეიძლება ბევრ ქალს ჰქონდეს, თუმცა ძალიან ძლიერი ტკივილი, რომელიც ჩვეულებრივ საქმიანობაში ხელს გიშლით, ნორმად არ უნდა ჩაითვალოს.

განსაკუთრებით საყურადღებოა, თუ:

• ტკივილის გამო სამსახურს აცდენთ ან გეგმებს აუქმებთ;
• ტკივილგამაყუჩებლის გარეშე ჩვეულებრივ საქმიანობას ვერ აგრძელებთ;
• მენჯის ტკივილი მენსტრუაციის დასრულების შემდეგაც გრძელდება;
• გაქვთ ტკივილი სქესობრივი კავშირის დროს;
• გაქვთ ტკივილი დეფეკაციის ან შარდვისას;
• მენსტრუაცია ძალიან უხვი ან განსაკუთრებით მტკივნეულია.

ასეთი ჩივილებისას გინეკოლოგთან ვიზიტი აუცილებელია. საჭიროების შემთხვევაში შეგიძლიათ მიმართოთ თოდუას კლინიკას. გინეკოლოგი ვერაზე ან გინეკოლოგი დიღომში - ზუსტი მიზეზების დადგენაში დაგეხმარებიან. 

 

საშვილოსნოს ენდომეტრიოზი - ადენომიოზი

ხშირად გამოიყენება ტერმინი „საშვილოსნოს ენდომეტრიოზი“, თუმცა სამედიცინო თვალსაზრისით ადენომიოზი და ენდომეტრიოზი ერთი და იგივე მდგომარეობა არ არის.

ადენომიოზის დროს ენდომეტრიუმის მსგავსი ქსოვილი საშვილოსნოს კუნთოვან შრეში, ანუ მიომეტრიუმში, იზრდება. ამის გამო საშვილოსნო შეიძლება გადიდდეს და გაჩნდეს მტკივნეული და უხვი მენსტრუაცია. ზოგიერთ ქალს მენჯის სიმძიმე ან ტკივილიც აწუხებს.

ადენომიოზი განსხვავდება მიომისგანაც. მიომა საშვილოსნოს კუნთოვანი შრის კეთილთვისებიანი წარმონაქმნია, ხოლო ადენომიოზის დროს ქსოვილი საშვილოსნოს კუნთში იზრდება.

დიაგნოსტიკისთვის ხშირად გამოიყენება ტრანსვაგინალური ულტრაბგერითი კვლევა. საჭიროების შემთხვევაში ექიმმა შეიძლება MRI-ც დანიშნოს.

 

საკვერცხის ენდომეტრიოზი - ენდომეტრიომა

საკვერცხის ენდომეტრიოზის ერთ-ერთი ფორმაა ენდომეტრიომა. ეს არის საკვერცხეში წარმოქმნილი კისტა, რომელიც ენდომეტრიოზის კერებში განმეორებითი სისხლდენის შედეგად გროვდება.

სისხლი კისტაში დროთა განმავლობაში გროვდება, თანდათან სქელდება და მუქდება. ამიტომ ენდომეტრიომის შიგთავსი ხშირად ყავისფერი და ბლანტია. 

ენდომეტრიომა საყურადღებოა რამდენიმე მიზეზით:

• გავლენა საკვერცხის რეზერვზე: კისტა აწვება ჯანსაღ ქსოვილს და ამცირებს კვერცხუჯრედების მარაგს;
• გასკდომის რისკი: კისტის კედლის მთლიანობის დარღვევამ შეიძლება გამოიწვიოს მწვავე ტკივილი და მუცლის ღრუს გაღიზიანება.

საკვერცხის ენდომეტრიოზის დროს ოპერაცია ყოველთვის არ არის საჭირო. მკურნალობის გზები დამოკიდებულია სიმპტომებზე, კისტის ზომასა და თავისებურებებზე, დაავადების მიმდინარეობაზე, წინა ოპერაციებსა და ორსულობის შესაძლო დაგეგმვაზე. 

საკვერცხის რეზერვი შეიძლება საკვერცხეზე ქირურგიულმა ჩარევამაც შეამციროს. ამიტომ ოპერაციის საჭიროება ინდივიდუალურად უნდა შეფასდეს და რეპროდუქციული გეგმაც აუცილებლად უნდა იქნეს გათვალისწინებული.

 

რა იწვევს ენდომეტრიოზს - რისკფაქტორები

ენდომეტრიოზის ზუსტი მიზეზი ჯერ ცნობილი არ არის. მეცნიერები რამდენიმე შესაძლო ჰიპოთეზას განიხილავენ:

• რეტროგრადული მენსტრუაცია: მენსტრუალური სისხლის ნაწილი, საშვილოსნოს ყელის გავლით გარეთ გამოსვლის ნაცვლად, ფალოპის მილების საშუალებით უკან, მუცლის ღრუში ჩაედინება;
• გენეტიკური განწყობა: თუ ოჯახის წევრებს (დედას, დას) აქვთ ეს დიაგნოზი, დაავადების განვითარების ალბათობა იზრდება;
• იმუნური სისტემის დარღვევა: ორგანიზმი ვერ ცნობს და ვერ ანადგურებს საშვილოსნოს გარეთ მოხვედრილ ენდომეტრიულ ქსოვილს;
• ჰორმონული დისბალანსი: ესტროგენის ჭარბი დონე ხელს უწყობს კერების ზრდას.

თუმცა, რომელიმე რისკ-ფაქტორის არსებობა აუცილებლად დაავადებაზე არ მიუთითებს, ისევე როგორც მისი არარსებობა ვერ გამორიცხავს ენდომეტრიოზს. 

 

დიაგნოსტიკა - ექოსკოპიიდან ლაპაროსკოპიამდე 

ენდომეტრიოზის დიაგნოსტიკა იწყება გინეკოლოგის კონსულტაციით. ექიმისთვის მნიშვნელოვანია ზუსტად იცოდეს, როდის იწყება ტკივილი, რამდენ ხანს გრძელდება და უკავშირდება თუ არა ის მენსტრუალურ ციკლს.

სასარგებლოა სიმპტომების დღიურის წარმოებაც. შეგიძლიათ ჩაინიშნოთ მენსტრუაციის დღეები, ტკივილის ინტენსივობა და სხვა ჩივილები.

შემდეგ ეტაპზე ხშირად ტარდება ტრანსვაგინალური ულტრაბგერითი კვლევა. ის განსაკუთრებით სასარგებლოა ენდომეტრიომისა და ზოგიერთი სხვა ფორმის გამოსავლენად.

მნიშვნელოვანია, რომ ექოსკოპია ენდომეტრიოზს სრულად არ გამორიცხავს. ამიტომ ექიმი კვლევის პასუხს ყოველთვის სიმპტომებთან და სხვა მონაცემებთან ერთად აფასებს.

ულტრაბგერითი კვლევის საშუალებით შეიძლება შეფასდეს საშვილოსნო, საკვერცხეები და მენჯის ღრუს სხვა სტრუქტურები.

ზოგიერთ შემთხვევაში საჭიროა MRI. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, როდესაც ექიმს ღრმა ენდომეტრიოზის ან ადენომიოზის შეფასება სჭირდება.

ლაპაროსკოპია მინიმალურად ინვაზიური ქირურგიული მეთოდია, რომლის დროსაც მუცლის კედელზე გაკეთებული მცირე განაკვეთების გავლით მენჯის ღრუში სპეციალური კამერა და ქირურგიული ინსტრუმენტები შეჰყავთ.

ლაპაროსკოპია დღეს ყველა პაციენტისთვის დიაგნოზის დასმის აუცილებელ პირველ ნაბიჯად არ ითვლება. მისი საჭიროება კონკრეტული შემთხვევის მიხედვით განისაზღვრება. მაგალითად, ის შეიძლება განიხილებოდეს მაშინ, როდესაც სიმპტომები და სხვა კვლევების შედეგები ენდომეტრიოზზე მიუთითებს, მაგრამ დიაგნოზი კვლავ გაურკვეველია ან საჭიროა ქირურგიული მკურნალობა.

გინეკოლოგიური ქირურგია და ლაპაროსკოპია შეიძლება განიხილებოდეს იმ შემთხვევებში, როდესაც ქირურგიული მკურნალობა საჭიროა.

ენდომეტრიოზის დიაგნოსტიკისთვის სისხლის ჩვეულებრივი ანალიზი საკმარისი არ არის. არც ერთი სისხლის ტესტი არ გამოიყენება დაავადების დასადასტურებელ დამოუკიდებელ მეთოდად.

ბიოფსია ენდომეტრიოზის დიაგნოსტიკის რუტინული მეთოდი არ არის. თუმცა ქირურგიული გზით მოცილებული ქსოვილის ჰისტოლოგიური გამოკვლევა შეიძლება ჩატარდეს და ექიმს დამატებითი ინფორმაციის მიღებაში დაეხმაროს.

 

ენდომეტრიოზი, უშვილობა და ორსულობა

ენდომეტრიოზი და უშვილობა შეიძლება ერთმანეთთან იყოს დაკავშირებული. დაავადებამ შეიძლება გამოიწვიოს შეხორცებები და შეცვალოს მენჯის ორგანოების ნორმალური ანატომიური მდებარეობა.

ზოგიერთ შემთხვევაში მოქმედებს საშვილოსნოს მილების ფუნქციაზე. საკვერცხის ენდომეტრიოზმაც და მისმა ქირურგიულმა მკურნალობამაც შეიძლება იმოქმედოს საკვერცხის რეზერვზე.

თუ ქალი ორსულობას გეგმავს, მკურნალობის არჩევისას მთავარი მხოლოდ ტკივილის მოხსნა არ არის - უპირველესი პრიორიტეტი ნაყოფიერების პოტენციალის შენარჩუნებაა.

მკურნალობის ტაქტიკა ინდივიდუალურად შეირჩევა. ზოგიერთ შემთხვევაში საკმარისია კონსერვატიული მართვა. სხვებში შეიძლება საჭირო გახდეს ქირურგიული ჩარევა ან სხვა მეთოდების გამოყენება.

 

ენდომეტრიოზი და ორსულობა

ენდომეტრიოზის არსებობა ორსულობის შეუძლებლობას არ ნიშნავს. ბევრი ქალი ამ დიაგნოზის მიუხედავად ბუნებრივად ორსულდება.

ორსულობის დაგეგმვისას მნიშვნელოვანია ასაკი, დაავადების ფორმა და გავრცელება, საკვერცხის რეზერვი, წინა ოპერაციები და სხვა რეპროდუქციული ფაქტორები.

ორსულობის პერიოდში ენდომეტრიოზთან დაკავშირებული ტკივილი ზოგიერთ ქალს უუმჯობესდება. თუმცა ეს ყველა პაციენტთან არ ხდება და ორსულობა ენდომეტრიოზის მკურნალობის მეთოდად არ ითვლება.

მშობიარობის შემდეგ სიმპტომები შეიძლება კვლავ გამოვლინდეს. ამიტომ შემდგომი მეთვალყურეობაც მნიშვნელოვანია.

 

ენდომეტრიოზი მენოპაუზის დროს

არსებობს მოსაზრება, რომ მენოპაუზის დაწყებისთანავე ენდომეტრიოზი მთლიანად ქრება. ეს ყოველთვის ასე არ არის.

ესტროგენის დონის შემცირების გამო ენდომეტრიოზის კერების აქტივობა ხშირად მცირდება. ამის მიუხედავად, ძველი შეხორცებები და სხვა სტრუქტურული ცვლილებები შეიძლება კვლავ დარჩეს. ამიტომ სიმპტომებიც შეიძლება გაგრძელდეს.

გარდა ამისა, ჰორმონული ჩანაცვლებითი თერაპიის გამოყენებამ კონკრეტულ შემთხვევებში შეიძლება სიმპტომებზე იმოქმედოს. მენოპაუზის შესახებ დამატებით ინფორმაციას გაეცნობით სტატიაში მენოპაუზა - სიმპტომები და მართვის გზები. 

მნიშვნელოვანია, რომ მენოპაუზის შემდეგ წარმოქმნილი მენჯის ტკივილი ავტომატურად ენდომეტრიოზს არ მიეწეროს. ასეთ შემთხვევაში საჭიროა ექიმთან ვიზიტი და სხვა მიზეზების გამორიცხვა.

 

ენდომეტრიოზის მკურნალობა

ენდომეტრიოზი ქრონიკული დაავადებაა. დღეისათვის მისგან სრული განკურნების უნივერსალური მეთოდი არ არსებობს. მკურნალობის მთავარი მიზანი სიმპტომების კონტროლი, ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესება და რეპროდუქციული გეგმების გათვალისწინებაა.

ტკივილის სამართავად შეიძლება გამოყენებულ იქნეს არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო საშუალებები. ასევე ხშირად გამოიყენება ჰორმონული მკურნალობა, მათ შორის კომბინირებული ჰორმონული საშუალებები და პროგესტინები.

ჰორმონული მკურნალობა მიზნად ისახავს იმ ჰორმონული ცვლილებების შემცირებას, რომლებიც ენდომეტრიოზის კერებზე მოქმედებს.

ზოგიერთ შემთხვევაში განიხილება ქირურგიული მკურნალობა. ლაპაროსკოპიის საშუალებით შესაძლებელია ენდომეტრიოზის კერების მოცილება.

განსაკუთრებით ფრთხილად ფასდება საკვერცხის ოპერაციის აუცილებლობა, რადგან ჩარევამ შეიძლება საკვერცხის რეზერვი შეამციროს.

მკურნალობის არჩევისას დიდი მნიშვნელობა აქვს იმასაც, გეგმავს თუ არა ქალი ორსულობას ახლო მომავალში. სწორედ ამიტომ ერთი და იგივე მკურნალობის სქემა ყველა პაციენტისთვის შესაფერისი არ არის.

ქრონიკული ტკივილის შემთხვევაში შეიძლება გამოყენებულ იქნეს დამატებითი მიდგომებიც. მაგალითად, ფიზიოთერაპია და ფსიქოლოგიური მხარდაჭერა.

კონკრეტული პრეპარატი, დოზა და მკურნალობის სქემა ექიმმა უნდა შეარჩიოს. თვითნებური მკურნალობა რეკომენდებული არ არის.

 

როდის მივმართოთ გინეკოლოგს?

გინეკოლოგთან ვიზიტი აუცილებელი ხდება, როდესაც ტკივილი ხელს უშლის ყოველდღიურ ცხოვრებას ან დროთა განმავლობაში ძლიერდება.

არ გადადოთ გინეკოლოგის კონსულტაცია, თუ შემდეგ სიმპტომებს შენიშნავთ:

• ტკივილი ციკლის დროს იმდენად ძლიერია, რომ ჩვეულებრივი ტკივილგამაყუჩებლები არ გშველით;
• ტკივილი ყოველდღიურ საქმიანობაში ხელს გიშლით;
• გრძნობთ დისკომფორტს ან ტკივილს სქესობრივი კავშირის დროს;
• 12 თვეზე მეტია რეგულარული სქესობრივი ცხოვრების ფონზე ვერ ორსულდებით.

თოდუას კლინიკის გამოცდილ გუნდს შორის არის გინეკოლოგი ირინე გაგუა, რომელსაც შეგიძლიათ, საჭიროების შემთხვევაში, მიმართოთ. 

პირველი ვიზიტის დროს ექიმი აგროვებს დეტალურ ანამნეზს და აფასებს სიმპტომებს. საჭიროების შემთხვევაში ინიშნება ულტრაბგერითი დიაგნოსტიკა, MRI ან სხვა გამოკვლევა.

მნიშვნელოვანია გახსოვდეთ: ძლიერი ტკივილი არ უნდა მოითმინოთ. რაც უფრო ზუსტად არის აღწერილი სიმპტომები, მით უფრო მარტივია სწორი დიაგნოსტიკური გზის შერჩევა.

 

 

ჩაეწერეთ გინეკოლოგთან თოდუას კლინიკაში - კონსულტაცია და ექოსკოპია ერთ ვიზიტში. საჭიროებისას ჩაიტარეთ MRT და ლაპაროსკოპია იმავე ფილიალში. დაგვირეკეთ 032 2 57 57 57 და დაჯავშნეთ კონსულტაცია.  

 

ხშირად დასმული კითხვები

 

რა არის ენდომეტრიოზის პირველი ნიშნები?

ყველაზე ხშირი პირველი ნიშნებია ძლიერი მენსტრუალური ტკივილი და მენჯის ტკივილი. შეიძლება ასევე იყოს ტკივილი სქესობრივი კავშირის დროს, დეფეკაციისას ან შარდვისას. ზოგიერთ ქალს კი პირველივე ეტაპზე დაორსულება უძნელდება.

 

შესაძლებელია თუ არა ორსულობა ენდომეტრიოზის დროს?

დიახ, ორსულობა ენდომეტრიოზის დროს უმეტეს შემთხვევაში შესაძლებელია. თუმცა, დაავადებამ შეიძლება გაართულოს ჩასახვის პროცესი. სწორი მკურნალობით, ლაპაროსკოპიით ან დამხმარე რეპროდუქციული ტექნოლოგიების (IVF) გამოყენებით, პაციენტების უმრავლესობა წარმატებით ორსულდება. 

 

ქრება თუ არა ენდომეტრიოზი მენოპაუზის დროს?

მენოპაუზის დროს ესტროგენის დონის დაქვეითების გამო ენდომეტრიული კერები ჩვეულებრივ ატროფირდება და აქტივობას წყვეტს. თუმცა, თუ პაციენტს აქვს ძველი შეხორცებები ან იღებს ჰორმონულ ჩანაცვლებით თერაპიას, ტკივილი და სიმპტომები შესაძლოა მენოპაუზის შემდეგაც შენარჩუნდეს.