ადვილად იღლებით? - გაიგეთ მიზეზები

თუ ბოლო დროს ადვილად იღლებით, ენერგია სწრაფად გეცლებათ და დასვენების შემდეგაც ვერ გიბრუნდებათ ძალები, ეს ყოველთვის მხოლოდ გადატვირთული გრაფიკის ან ძილის ნაკლებობის შედეგი არ არის. ხშირად მიზეზი უფრო ღრმად - ჰორმონების დონესა და ჰორმონალურ ბალანსში იმალება.

ჰორმონები არის ქიმიური მესენჯერები, რომლებიც არეგულირებენ თითქმის ყველაფერს - ენერგიის დონეს, მადას, ძილს, მეტაბოლიზმს, სტრესზე რეაგირებასა და განწყობას. როდესაც ჰორმონები დისბალანსშია, ორგანიზმი გვიგზავნის სიგნალებს, ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი ნიშანი კი სწორედ მუდმივი დაღლილობაა.

ამ ბლოგში მარტივად ავხსნით, როგორ მოქმედებენ ჰორმონები ენერგიაზე, რა როლს თამაშობს ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონები, როდის უნდა დაგვაეჭვოს დაღლილობამ და როდის არის საჭირო სპეციალისტთან კონსულტაცია.

 

ჰორმონები და ენერგიის ბალანსი

 

ორგანიზმში არსებობს რამდენიმე ძირითადი ჰორმონი, რომელიც პირდაპირ არის დაკავშირებული ენერგიის დონის კონტროლთან. როდესაც ეს სისტემა სწორად მუშაობს, დილას შედარებით ენერგიულად ვიღვიძებთ, დღის განმავლობაში ვგრძნობთ სტაბილურ ფონს, ხოლო საღამოს ბუნებრივად გვიჩნდება დაღლისა და დასვენების სურვილი.

სტრესის ჰორმონი კორტიზოლი ერთ-ერთი მთავარია ენერგიის მართვაში. მისი დონე დილით უფრო მაღალია, რათა გაგვაღვიძოს და მოგვცეს ენერგიული სტარტი, დღის ბოლოს კი უნდა დაიწიოს. ქრონიკული სტრესი, უძილობა ან გადაღლა კორტიზოლის დონის მუდმივ მატებას იწვევს, რის შედეგადაც ადამიანი გრძნობს ან გამუდმებულ დაღლილობას, ან “გადაჭარბებულ” ნერვულ ენერგიას, რომელსაც დასვენება ვერ შველის.

ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონები, განსაკუთრებით თიროქსინი, აკონტროლებს მეტაბოლიზმს, ანუ იმას, რამდენად სწრაფად ხარჯავს სხეული ენერგიას. თუ მისი დონე დაბალია, ყველაფერი ნელდება: მოძრაობა, ფიქრი, მონელება, თერმორეგულაციაც კი. თუ მაღალია - პირიქით, ორგანიზმი თითქოს „ჩქარდება“, რაც ასევე იწვევს გამოფიტვას.

მნიშვნელოვანია ინსულინიც - ჰორმონი, რომელიც პასუხისმგებელია  გლუკოზის უჯრედებში შეყვანასა და მისი ენერგიის წყაროდ გარდაქმნაზე. მისი არასტაბილური დონე იწვევს ენერგიის მკვეთრ რყევებს: ხან შიმშილსა და სისუსტეს, ხან მოულოდნელად ენერგიის მატებას. ამას ემატება ადრენალინი, რომელიც სტრესულ მომენტებში გვაძლევს „ფრენისთვის ან ბრძოლისთვის“ საჭირო ძალას, მაგრამ თუ ის მეტისმეტად ხშირად აქტიურდება, ორგანიზმი ხანგრძლივ დაღლილობას განიცდის.

ამიტომ, როდესაც ჰორმონები დისბალანსშია, ენერგიის ბალანსიც ირღვევა - დაღლილობა ხდება მუდმივი თანამგზავრი, მიუხედავად იმისა, რამდენს ვისვენებთ.

 

ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონები და მათი როლი

 

ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონები (თიროქსინი – T4 და ტრიიოდთირონინი – T3) პირდაპირ აჩქარებენ ან ანელებენ ორგანიზმის „შიდა ძრავს“. სწორედ ამიტომ, ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის დარღვევა ძალიან ხშირად დაკავშირებულია ენერგიის პრობლემებთან.

ჰიპოთირეოზის დროს - როცა ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონები ნაკლებია - ადამიანები ხშირად უჩივიან მუდმივ დაღლილობას, ძილიანობას, სიმძიმის შეგრძნებასა და ხანდახან დეპრესიულ განწყობასაც. მათ შეიძლება ადვილად შესამჩნევი ნიშნები ჰქონდეთ: სიმძიმე სხეულში, შეშუპება, მშრალი კანი, გახშირებული სიცივის შეგრძნება, მომატებული წონა, მიუხედავად იმისა, რომ კვების რეჟიმი არ შეცვლილა.

ჰიპერთირეოზის დროს, როცა ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონები ჭარბია, სურათი საპირისპიროა: აჩქარებული გულისცემა, შფოთვა, უძილობა, წონის კლება, მეტისმეტი შრომისმოყვარეობის ან ზედმეტი ნერვიულობის განცდა. გარედან შეიძლება ჩანდეს აქტიურობა, მაგრამ შინაგანად ადამიანი ხშირად გრძნობს გამოფიტვას და ემოციურ გადატვირთვას.

ორივე შემთხვევაში, როგორც ჰორმონების დეფიციტი, ისე ჭარბი რაოდენობა, იწვევს ენერგიის კარგვას - უბრალოდ ეს სხვადასხვა ფორმით ვლინდება. სწორედ ამიტომ, მუდმივი დაღლილობის შეფასებისას ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონები ერთ-ერთი პირველი შესამოწმებელი რგოლია.

 

როდის მიანიშნებს დაღლილობა ჰორმონულ დარღვევაზე?

 

დაღლილობა შეიძლება ცხოვრებისეული რეჟიმის შედეგიც იყოს - დატვირთული სამუშაო, სტრესი, არარეგულარული კვება, უძილობა. თუმცა არსებობს ნიშნები, რომლებიც გვავალდებულებს დავეჭვდეთ ჰორმონულ დისბალანსზე და არ დავაიგნოროთ პრობლემა მხოლოდ იმ მიზეზით, რომ “გადავიღალეთ” და “ყველა ასეა”.

ჰორმონულ დარღვევაზე შეიძლება მიუთითებდეს:

• მუდმივი უენერგიობა, რომელიც არ ნელდება დასვენებით ან შვებულებით;
• წონის მოულოდნელი მატება ან კლება კვების ჩვევების ცვლილების გარეშე;
• განწყობის ხშირი ცვლილება - გაღიზიანებადობა, შფოთვა, მოტივაციის დაკარგვა;
• თმის ცვენა, ფრჩხილების გათხელება, კანის სიშრალე ან ცხიმიანობის მკვეთრი ცვლილება;
• დაბალი ან მერყევი არტერიული წნევა, თავბრუსხვევა, გულისცემის აჩქარება ან შენელება;
• სიცივის ან სიცხისადმი გამწვავებული მგრძნობელობა - მუდმივად გცივათ, ან პირიქით, ხშირად გცხელათ სიტუაციაში, როცა ტემპერატურა ნორმალურია;
• ძილის დარღვევა ან მეტისმეტი ძილიანობა, ან უძილობა, გამთენიისას გაღვიძება და დაღლილი ადგომა.

თუ ამ სიმპტომებიდან თუ კი რამდენიმე ერთდროულად გაწუხებთ და ეს მდგომარეობა კვირობითა და თვეობით გრძელდება, უკვე საჭიროა ჰორმონულ მიზეზებზეც დაფიქრება და არა მხოლოდ სტრესზე ან დაღლილობაზე ყველაფრის დაბრალება.

 

დიაგნოსტიკა და სპეციალისტის კონსულტაცია

 

ჰორმონული დარღვევების დიაგნოსტიკა მხოლოდ სიმპტომების აღწერით არ ხდება. ძალიან მნიშვნელოვანია ლაბორატორიული კვლევები - სისხლის ანალიზები, რომლებიც განსაზღვრავს კონკრეტული ჰორმონების დონეს.

პირველ რიგში, ექიმი დეტალურად გკითხავთ სიმპტომებზე, ცხოვრების წესზე, ქრონიკულ დაავადებებსა და მედიკამენტებზე, რომელთაც იღებთ. შემდეგ, საჭიროების მიხედვით, დაინიშნება ფარისებრი ჯირკვლის ულტრაბგერითი კვლევა, სისხლის ანალიზები: ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის შესაფასებლად - TSH, FT4 და დამატებით სხვა კვლევები(მაგ: FT3, Anti-TPO, Anti-TG და სხვა) ინდივიდუალურად; ზოგჯერ - გლუკოზის, ინსულინის, კორტიზოლის ან სხვა ჰორმონების დონის განსასაზღვრადაც.

სწორად შერჩეული კვლევები და მათი ინტერპრეტაცია არის ის ნაბიჯი, რომელიც გვაშორებს თვითდიაგნოზსა და თვითმკურნალობას, და გვაახლოვებს რეალური მიზეზის პოვნასთან. სწორედ აქ შემოდის სცენაზე ენდოკრინოლოგია - მედიცინის დარგი, რომელიც სპეციალიზდება ჰორმონულ სისტემასა და მეტაბოლიზმზე.

ენდოკრინოლოგის კონსულტაცია განსაკუთრებით საჭიროა, თუ:

• დაღლილობას თან ახლავს წონის, გულისცემის, თმის ან კანის მდგომარეობის ცვლილება;
• ოჯახში გაქვთ ფარისებრი ჯირკვლის ან შაქრიანი დიაბეტის ისტორია;
• უკვე გაკეთებული გაქვთ ჰორმონული ანალიზები, მაგრამ მათ სწორად ვერ იგებთ;
• იღებთ ჰორმონულ პრეპარატებს (მაგალითად,  ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის დაქვეითების- ჰიპოთირეოზის გამო იმყოფებით თიროქსინით ჩანაცვლებით თერაპიაზე) და გრძნობთ, რომ სიმპტომები არ უმჯობესდება.

სისხლის ანალიზებისა და სპეციალისტის შეფასების კომბინაცია საშუალებას იძლევა, ზუსტად განისაზღვროს, უკავშირდება თუ არა თქვენი დაღლილობა ჰორმონულ დისბალანსს.

 

მკურნალობა და ცხოვრების წესის კორექცია

 

თუ დადგინდა, რომ თქვენი სიმპტომების გამომწვევი მიზეზი მართლაც ჰორმონულია, ძალიან მნიშვნელოვანია მკურნალობის ინდივიდუალური შერჩევა. თვითნებური თერაპია, განსაკუთრებით ჰორმონული პრეპარატებით, სარისკოა და შეიძლება მდგომარეობა კიდევ უფრო გააუარესოს.

ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონების დეფიციტისას ხშირად ინიშნება ჩანაცვლებითი თერაპია, რაც ნიშნავს სინთეზური ჰორმონების მიღებას კონკრეტული დოზირებით. მათი რაოდენობა და მიღების სქემა რეგულარულად კონტროლდება სისხლის ანალიზებით. ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის გაძლიერების შემთხვევაში კი მკურნალობა შეიძლება მოიცავდეს მედიკამენტურ თერაპიას, რადიოაქტიური იოდით მკურნალობას ან ქირურგიულ ჩარევას - ეს ყველაფერი კი ინდივიდუალურად თქვენთვის უნდა შეირჩეს ექიმის რეკომენდაციით.

სამკურნალო გეგმასთან ერთად, ცხოვრების წესის კორექციაც გადამწყვეტ როლს თამაშობს:

• ძილის რეჟიმი - რეგულარული, მშვიდი ძილი 7–9 საათის განმავლობაში ეხმარება ჰორმონებს „რიტმის პოვნაში“;
• დაბალანსებული კვება - შემდგარი ბოსტნეულით, ცილებით, ჯანსაღი ცხიმებითა და ბოჭკოვანი ნახშირწყლებით;
• ფიზიკური აქტივობა - ზომიერი, რეგულარული ვარჯიში აუმჯობესებს ინსულინის მიმართ მგრძნობელობას, ამცირებს სტრესს და ეხმარება კორტიზოლის დონის ნორმალიზაციას;
• სტრესის მართვა - სუნთქვითი ვარჯიშები, მედიტაცია, საკუთარი თავისთვის დროის გამონახვა, ჰობი - ყველაფერი, რაც საშუალებას გაძლევთ ნერვული სისტემა დაიცვათ ქრონიკული გადაღლისგან.

როცა ჰორმონული თერაპია და ცხოვრების სტილის ცვლილება ერთმანეთს ერწყმის, ენერგიის დონე ხშირად თანდათან იწყებს აღდგენას: დაღლილობა მცირდება, ძილი უმჯობესდება, განწყობა სტაბილურია, ხოლო ყოველდღიური დატვირთვა აღარ არის ისეთი დამღლელი.

 

არ გადადოთ ექიმთან ვიზიტი 

 

მუდმივი დაღლილობა ხშირად არ არის მხოლოდ „ბევრი საქმის“ შედეგი. ეს შეიძლება იყოს ორგანიზმის სიგნალი, რომ ჰორმონები დისბალანსშია და საჭიროა მათი შემოწმება.

იმის ნაცვლად, რომ დაღლილობას შეეგუოთ ან მხოლოდ ყავაზე და ენერგეტიკულ სასმელებზე დაყრდნობით სცადოთ მისი “გადაფარვა”, უმჯობესია, მოუსმინოთ სხეულის სიგნალებს. ჰორმონები მართავენ ჩვენს ენერგიას, მეტაბოლიზმსა და ზოგად კეთილდღეობას - ამიტომ მათი მდგომარეობის ცოდნა თქვენს ჯანმრთელობაზე ზრუნვის მნიშვნელოვანი ნაწილია.

თუ დაღლილობა, ენერგიის ნაკლებობა და ზემოთ აღწერილი ნიშნები გაწუხებთ, საუკეთესო ნაბიჯი არის ენდოკრინოლოგთან კონსულტაცია და ჰორმონების დონის შემოწმება. დროული ენდოკრინოლოგიური გამოკვლევა გეხმარებათ რეალური მიზეზის ზუსტად დადგენაში და მკურნალობის სწორად შერჩევაში, რომელიც არა მხოლოდ დაღლილობას შეამცირებს, არამედ თქვენი ცხოვრების ხარისხსაც მნიშვნელოვნად გააუმჯობესებს.